Fast Company Türkiye
İLLÜSTRASYON SISI YU
HABER BAŞLIKLARINDA SÜREKLİ OLARAK SpaceX ve Blue Origin’i gördüğünüz için bunu bilmeyebilirsiniz, ancak uzaya roket fırlatma işinde Elon Musk’ın ve Jeff Bezos’un sahibi olduğu şirketlerden ciddi ölçüde daha az gösterişli ancak hızlı kazanan başka bir aktör daha var. On dokuz yıllık Rocket Lab, 2023’te 10 Electron roketi fırlatmışken, 2024’te 16 fırlatmayla rekor kırdı. Bu da Rocket Lab’ın 2024’te Amerikan operatörleri arasında en fazla fırlatmayı gerçekleştirmede ikinci olduğu anlamına geliyor.
SpaceX ve Blue Origin orta ve ağır yüklü roketlere odaklıyken, Yeni Zelanda’da kurulmuş ve şu anda genel merkezi Long Beach, California’da bulunan Rocket Lab, daha küçük yükler taşıyan hafif yüklü Electron ile adını duyurdu. Hafif karbon kompozitten üretilen ve 3D baskılı motorlar kullanan bu roketlerin güvenilirliği ve hassaslığı sayesinde Rocket Lab; sıkı zaman çizelgelerinde, rakiplerinin yapamayacağı karmaşık görev çeşitlerinde uçuş yapma imkânına sahip.
Mayıs ve Haziran 2024’te, Rocket Lab, dünyanın kutup bölgelerindeki ısı kaybını araştırarak iklim modellerini iyileştirmek için PREFIRE misyonunun parçası olarak NASA için arka arkaya fırlatmalar gerçekleştirdi. Girişim, birbirinden sadece 11 gün arayla, çaprazlama kesişen kutupsal yörüngelere iki küp uydu gönderilmesini gerektirdi. Rocket Lab, Astroscale Japan için kullanılmış bir roket parçasının yörüngesini kesmek üzere Şubat 2024’te deneysel bir enkaz gözlem uydusu fırlattı. Buluşmayı gerçekleştirmek için, Rocket Lab’ın fırlatma parametrelerini hazırlamak üzere yalnızca 20 günü ve 30 saniyelik bir pencerede kesin olması gereken tam kalkış süresi bildirimi için bir günü vardı.
Rocket Lab kurucu ve CEO’su Peter Beck, “Normalde, yörüngeye çıkmak için bir roket kullanırsınız ve buradan da sizi hedefe yaklaştırmak için manevraları yapan başka bir uzay aracınız olur, ancak Electron yörüngeye yerleşmeden 400 metre içinde doğru ve kesin pozisyonunu alır [yani buna ihtiyacınız yoktur],” diye konuşuyor.
Electron’un çevik kapasitelerine olan talep artışta. Tek başına 2024’ün üçüncü çeyreğinde, Rocket Lab yeni Electron fırlatma sözleşmelerinde, görev başına 8.4 milyon dolarlık ortalama satış fiyatıyla, 55 milyon dolar tutarında satış gerçekleştirdi ve şirket şu anda Savunma Bakanlığı için uydu gözetimine nezaret eden ABD Ulusal Keşif Ofisi için beş özel fırlatmayı tamamlamış durumda. Üniversiteye gitmemiş, eğitimini kendi kendine tamamlamış Yeni Zelandalı uzay mühendisi Beck’e göre, geri dönen müşteri oranları yüzde 70 olmak üzere, müşteriler devlet ve ticari kuruluşlar arasında bölünmüş durumda. En cazip hususlardan biri olarak, Beck şöyle diyor: “Biz istikrarlı, halka açık bir şirketiz. Her şey apaçık ortada ve göz önünde.”
Ancak Beck, müşterilerinin uydularının 200’ünü yörüngeye gönderen Rocket Lab’ın hiçbir zaman salt roket fırlatma şirketi olmadığında ısrarcı. Büyük vizyonun her zaman tıpkı SpaceX’in yaptığı gibi kendi uydu takımyıldızlarını oluşturmak ve işletmek olduğunu söylüyor. Bunu yapmanın da en iyi yolu da, Beck’in dediğine göre, hepsini yapmak. SpaceX’e benzer biçimde, son derece bütünleşik dikey tedarik zinciriyle, Rocket Lab maliyetleri hafifletmek ve fırlatma programını karşılamak için tüm temel bileşenlerini sanal olarak oluşturuyor. Neredeyse tesadüfen, şirket uzay sektörüne parça tedarikçisi haline gelmiş, Haziran 2024’te Albuquerque, New Mexico’daki bir tesiste uzay sınıfı solar hücrelerinin üretimini genişletmek için yaklaşık 50 milyon dolarlık fonu güvenceye aldı. Beck, “Geçen sene uzaya giden her şeyin yaklaşık yüzde 30’unun bir yerinde Rocket Lab logosu vardı,” diye konuşuyor.
Şirketin, NASA’nın EscaPADE misyonu için Mars’a gönderilecek olan iki tanesi dahil olmak üzere, şu anda Long Beach’teki üretim tesisinde yapım aşamasında olan 40 küsur uydusu bulunuyor. Uzayda farmasötik içerik üretimini test etmeye yönelik olarak Varda Space Industries için iki uydu dahil olmak üzere şimdiden dört uzay aracı üretip fırlattı bile.
Aralık ayında, Rocket Lab, dünya çapında askeri personel için ses ve veri iletim hizmeti sağlayacak planlı bir 90’lık takımyıldız için 18 uydu üretmek üzere ABD Uzay Geliştirme Ajansıyla 515 milyon dolarlık bir sözleşme yaptığını duyurdu.
Şirketin bir sonraki adımı, bu yılın ilerleyen zamanlarında test fırlatması planladığı ikinci roketi olan orta yüklü, yarı yeniden kullanılabilir Neutron’a dayanıyor. Electron’dan daha büyük kapasitesi olan Neutron, doğrudan SpaceX’in Falcon’u ile yarışacak ve Rocket Lab’ın daha geniş bir çeşitlilikte müşteriye hizmet vermesine yardımcı olacak. Beck de bunu “kendi personelimiz için uzaya yolculuk” olarak görüyor. Mühendislik yenilikleri, ilk aşama içinde “gömülü” ikinci bir aşamayı içeriyor ve bu sayede roketi daha hafif ve dolayısıyla fırlatmayı SpaceX’in Falcon 9’undan daha hesaplı hale getiriyor.
Rakiplerinin çıkar çatışmaları giderek daha bariz hale gelirken, Beck Rocket Lab’ın başarısını devlet ve uzay şirketlerine daha fazla seçenek sunma olarak görüyor. “Herkesi dürüstlük çizgisinde tutmak için her zaman rekabete ihtiyaç var,” diyor ve ekliyor: “ABD’de sadece bir büyük fırlatma sağlayıcısı olmasının kimseyi rahat hissettireceğini düşünmüyorum. Ne yazık ki, iki rakibimiz de dünyadaki en varlıklı insanlar. Asla onlar kadar para harcayamayız, ancak yenilik yapmada onları geride bırakacak ve onlardan daha güçlü ve kararlı bir çaba sarf edeceğiz.” —Adam Bluestein
