Fast Company Türkiye
YAZI: GÜLDENİZ AYRAL
MIT öğretim üyelerinden Prof. Joseph Weizenbaum, uzun süre yaptığı çalışmalar sonucunda 1966 yılında önemli bir yeniliği bilim dünyasıyla paylaştı. Gelecek için önemli bir teknolojinin yolunu açacağını bilmeden “My Fair Lady” adlı kahramandan esinlenerek ELIZA adını koyduğu projesi bugünkü “yapay zeka ajanlarının” ilk örneği olan basit bir sohbet robotu idi. Prof. Weizenbaum, basit desen eşleştirmesini kullanarak insan sesini taklit etmişti.
ELIZA programında sohbet robotu psikolog gibi davranıp, hastaları dinleyip, onların sorularına yanıt veriyordu. Hatta proje o kadar başarılı oldu ki, Weizenbaum, birçok kullanıcının programını ciddiye aldığını ve kalplerini ona açtığını keşfettiğinde şok oldu.
Prof.Weizenbaum’un açtığı yolu sonraki yıllarda çok sayıda bilim insanı ve teknoloji şirketi yeniliklerle geliştirdi. 2020’lerde, yapay zekanın gelişmesiyle birlikte, esas gelişmenin bu alanda olacağına yönelik araştırmalar yapıldı. Ortaya çıkan rakamlar da bunu destekledi. 2020 yılında 1.5 milyar doların altında olan pazar, geçen yılı 5.1 milyar dolarla tamamladı.
Gartner, “Ajansal Yapay Zeka” (Agentic AI) kavramını 2025’in en önemli teknoloji trendlerinden biri olarak belirledi. Gartner Başkan Yardımcısı ve analist Daryl Plummer, bu alanın önümüzdeki yıllarda yüzde 40 oranında da büyüyeceğini öngörüyor. MarketsandMarkets araştırması ise 2030 yılına kadar yapay zeka ajanları alanının 47.1 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor.
AJANLAR NASIL ÇALIŞIYOR?
Yapay zeka ajanı, görevleri gerçekleştirmek için kurumsal hizmetlere (İK sistemleri, sipariş yönetim sistemleri veya CRM’ler gibi) erişebiliyor, eylemleri diğer ajanlara devredebiliyor veya kullanıcılardan açıklama isteyebiliyor.
Yapay zeka ajanları, bağımsız hareket edebilen, çevresinden gelen verileri analiz ederek kararlar alabilen ve belirlenen hedeflere ulaşmak için aksiyon alabilen otonom sistemler olarak tanımlanıyor. Bildiğimiz üretken yapay zeka sistemlerinden farklı olarak, sadece komutlara yanıt vermekle kalmıyor, kendi başına problem çözme, öğrenme ve strateji geliştirme yeteneklerine sahip. Örneğin, Siri, Alexa gibi yapay zeka asistanları, kullanıcı talimat verirse yanıtlarken, YZ ajanları otonom hareket ederek, gerekirse kullanıcıyı bilgilendiriyor ve deneyimlerinden öğrenerek süreçlerini geliştiriyor, hedeflerine ulaşmak için kendi kararlarını alabiliyor. Bu noktada Büyük Dil Modelleri (LLM) ile de farkını söylemek gerek. Örneğin bir LLM olan ChatGPT gibi sistemler yalnızca kod yazabilirken, bir yapay zeka ajanı o kodu hem yazıp hem de çalıştırabiliyor.
Yapay zeka ajanları gözlem-planlama-hareket döngüsü içinde kendini sürekli geliştiriyor ve zamanla daha verimli ve etkili olmayı öğreniyor. Yapay zeka ajanları, çevrelerinden sürekli bilgi toplayıp işliyor. Bu bilgiler, kullanıcı etkileşimleri, kilit performans metrikleri veya sensör verilerini içerebiliyor.
Dil modellerini kullanarak, ele alınacak problemi, ulaşılması gereken hedefleri, bağlamı ve belleği anlayarak eylemleri bağımsız şekilde değerlendirip önceliklendiriyor.
“YAZILIM GİBİ DÜŞÜNÜN”
Amazon Başkan Yardımcısı Ruhi Sarıkaya, “Agent’ı bir yazılım sistemi olarak düşünün” diyor ve ekliyor: “Bu sistemin ana özelliği otonom olması, yani dış dünyadan sisteme gelen bilgi ve sinyalleri işleyip, anlayarak kendi kendine karar vermesi ve fiziksel veya dijital dünyada bir şeyleri değiştirebilmesi. Alışveriş asistanı, AI yazılım mühendisi, AI doktor, AI avukat gibi çok fazla örneği olabilecek ajanların bunları yapması için de 4 özelliğinin olması gerek; ilki planlama yeteneği, ikincisi internette arama yapmak, hesap makinesi kullanmak gibi dış dünyadan arayüzler vasıtasıyla bilgi alabilmek, üçüncüsü hem kısa hem de uzun süreli hafızaya sahip olmak, dördüncüsü de dış dünyada aksiyonu harekete geçirmek. (Örneğin, internetten sipariş vermesi, ışığı açıp kapaması).”
Boston Global Consulting’in (BCG) global çapta 1800 üst düzey yönetici ile gerçekleştirdiği ankete göre, şirketlerin 3’te 2’si, yapay zeka ajanlarının kullanımını araştırıyor ve bu da 2025 yılı içerisinde bir dönüm noktası yaratabilir. Aynı araştırma, ajanları ilk benimseyenlerin, pazarlama ile satış ve müşteri hizmetleri bölümleri olduğunun altını çizdi.
Araştırmada yer alan bilgilere göre blog yazıları oluşturmak için yapay zeka ajanlarını kullanmaya başlayan bir paketli ürün satıcısı şirket, maliyetlerini yüzde 95 oranında düşürdü ve hızını 50 kat artırdı.
Önde gelen bir küresel banka, müşterilerle arayüz oluşturmak için yapay zeka ajanlarını kullandı ve maliyetlerini 10 kat azalttı. Bir biyofarmasötik şirketi, potansiyel müşteri oluşturma için yapay zeka ajanları kullandı, döngü süresini yüzde 25 azalttı ve klinik çalışma raporları taslağı için zaman verimliliğini yüzde 35 yükseltti. Bir IT departmanı, eski teknolojilerini modernize etmek için yapay zeka ajanları kullandı ve verimliliği yüzde 40’a kadar arttı.
6 AYDA BÜYÜK SIÇRAMA
Türkiye’de de önde gelen şirketler de yapay zeka ajanlarını iş süreçlerini optimize etmek, verimliliği artırmak ve müşteri hizmetlerini kişselleştirmek gibi alanlarda kullanmaya başladıklarını dile getiriyor. Inspark’ın CEO’su Serdar Susuz, “Yapay zeka ajanlarından 6 ay önce bahsetmeye başladık ama şu anda 3 bin kurumsal müşterimiz, Salesforce’un Agentforce adlı yapay zeka ajanlarını global olarak kullanmaya başladı” diyerek ilginin büyüklüğünü dile getiriyor.
Susuz, şirketlerin Agentforce’tan yararlanmaları konusunda ise şu bilgiyi veriyor: “Müşteri hizmetlerindeki ajanlar, doğal dil işleme ile talepleri anında anlıyor ve yanıt veriyor. Tıpkı bir çağrı merkezi yetkilisi gibi müşteriyi tanıyor, ihtiyacı anlayıp büyük veri içerisinden doğru çözümü sesli veya yazılı sunuyor. Satış süreçlerinde de kişiselleştirilmiş öneriler sunarak, potansiyel müşterilerin ihtiyaçlarını daha doğru tahmin edebiliyor. Bu sayede pazarlama kampanyaları daha hedefli ve etkili hale geliyor.”
SANİYELERLE ANALİZ OLANAĞI
Lenovo’nun Global CTO’su Tolga Kurtoğlu, YZ ajanlarının büyük veri setlerini saniyeler içinde analiz ederek, işletmelerin güncel verilere dayalı stratejik kararlar alabilme olanağına vurgu yapıyor ve “Bu hızlı bilgi akışı, belirsiz piyasa koşullarında bile etkili çözümler üretmeye olanak tanır” diyor. Otomasyon ve verimlilik artışı ile kişiselleştirilmiş müşteri deneyimini güçlendirmesinin de onları stratejik bir dönüşüm aracına dönüştürdüğünü belirtiyor.
Salesforce iş ortağı Kofana’nın Genel Müdürü Burak Kurucu da YZ ajanlarının iş süreçlerini hızlandırıp ölçeklenebilir hale getirebilirken, karar alma mekanizmalarını güçlendirdiğini söylüyor.
Zorlu Holding Teknoloji ve Dijital İş Geliştirme Grubu Başkanı Burak Aydın ise ajanların karar süreçlerini kolaylaştırması ve kararların kalitesini artırmasına vurgu yapıyor: “Çalışanların iş yükünü yüzde 60’a kadar azaltabilme olanağı sunuyorlar.” Bu nedenle de holding bünyesindeki tüm çalışanların yapay zeka konusunda bilgi birikimini artırmak için çeşitli eğitimler düzenlediklerini belirtiyor.
Benzer bir tespit de Index Grup Şirketleri CIO’su Ufuk Denizci’den geliyor. “AI ajanları finansal ve operasyonel verilerin analizinde kullanılarak daha doğru ve hızlı raporlamalar yapılmasını sağlıyorlar. Bu durum da stratejik karar alma süreçlerinde etkinlik ve öngörü kazandırıyor.”
AJAN DEĞİŞİMİ BAŞLADI
BSH Türkiye CTO ve COO’su Hakan Mandalı, yapay zeka ajanlarının yalnızca süreçleri kolaylaştırmakla kalmayıp, aynı zamanda iş dünyasının dinamiklerini tamamen dönüştürerek, daha akıllı, hızlı ve esnek bir üretim ekosistemine işaret ettiğine dikkat çekiyor: “Ajan yapay zekaların sunduğu fırsatların başında hata oranını azaltarak üretim hızını artırmaları ve kaliteyi korumaya sağladıkları destek geliyor.”
Üretim tesislerinde bu ajanların makinelerden gelen verileri analiz edip, arızaları önceden tahmin edebildiğine dikkat çeken Hakan Mandalı, şunları ekliyor:
“Bu da plansız duruşları azaltarak bakım zamanlarını en uygun şekilde planlamaya ve üretim kayıplarının önüne geçmeye yarıyor. Bunun yanında malzeme tedariklerinin de optimize edilmesi ile stok fazlasını veya eksikliğini önlemek mümkün. Çerkezköy Üretim Tesisinde Boyahanede şu an yapay zeka entegreli çalışan modül, üretim siparişlerini analiz edip ön üretim hatlarından gelen parçaların hangi zaman aralığında ve kaç adet boyanması gerektiğini en efektif şekilde söylüyor.”
TÜKETİCİYİ DAHA İYİ ANLIYOR
MediaMarkt Türkiye CEO’su Hulusi Acar, yapay zeka ajanlarının daha kişiselleştirilmiş bir alışveriş deneyimine olanak tanıdığına dikkat çekiyor: “Müşterilerin alışveriş geçmişine, tercihlerine ve davranışlarına göre kampanya oluşturabiliyoruz. Bu, müşteri memnuniyeti ve dönüşüm oranlarında ciddi artış sağlıyor. Her ay 30 bine yakın müşteri yorumu alıyoruz. YZ destekli veri analitiği ile geri bildirimleri hızlıca analiz ederek aksiyon alabiliyoruz. Online kanalların Müşteri Tavsiye Skorunda (NPS) yaklaşık 18 puanlık bir artış sağladık” diyor.
P&G Türkiye, Kafkasya ve Orta Asya Bilgi Teknolojileri ve Küresel İş Çözümleri Direktörü Ekin Özen Arıduruöz, “Ekiplerimizin geliştirdiği ChatPG, AskPG, ImagePG ve CodePG gibi yapay zeka araçları, iş süreçlerinde üretkenliği ve karar hızını artırıyor, tüketiciler için değer yaratan yeniliklerin test edilmesinde ‘takım arkadaşı’ rolü üstleniyor” diye konuşuyor. Yapay zeka tabanlı ‘Studio AI’ platformu ile tüketici yorumları saatler içinde analiz ediliyor.
Alarko Holding Bilgi Teknolojileri Başkanı Serkan Demir ise yapay zeka uygulamalarıyla iş süreçlerini daha etkin hale getirdiklerini vurguluyor: “Elektrik dağıtım süreçlerini iyileştirmek için dijital şebeke modeli oluşturduk. Böylece yaklaşık 2 milyar TL’lik yıllık yatırımımız, uygulamadan önce dijital ortamda simüle ederek kaynak optimizasyonu sağladık. Elektrik kesintileri ise 50 dakikadan 2-3 dakikaya düşürüldü.”
BİR BAŞARI ÖRNEĞİ
Global “şimdi al sonra öde” ödeme çözümü Klarna, 2024’ün başında OpenAI’ın müşteri hizmeti yapay zeka ajanını kullanmaya başladı. Bunun sonucunda şirket çok dikkat çekici sonuçlara ulaştı.
- 85 milyon aktif kullanıcısıyla şirket, yapay zeka asistanının ilk ayında 700 tam zamanlı çalışana eşdeğer bir iş yükünü yönetmeyi başardı.
- Klarna’nın yapay zeka ajanları, aylık 5 milyondan fazla müşteri etkileşimini yönetti. Bu ajanlar, etkileşimlerin yaklaşık yüzde 70’ini de bağımsız olarak sonuçlandırdı.
- Klarna, müşteri hizmetleri maliyetlerinde yüzde 25’lik bir azalma sağladı.
- Çözümlerindeki daha yüksek doğruluk nedeniyle tekrar eden müşteri talepleri yüzde 25 azaldı. Müşteriler insan temsilcilerle 11 dakika süren problemleri yapay zeka asistanı sayesinde 2 dakikadan kısa sürede çözebildi.
- Klarna bu ajanların 2024 yılı için ekstra 40 milyon dolar kâr sağladığını tahmin ediyor.
SEKTÖRLER NASIL BÜYÜYECEK?
KBV Research’e göre 2020 yılında yapay zeka ajanları pazar büyüklüğü sadece 1.4 milyar dolar düzeyindeydi. Büyüme 2023 ile tetiklendi.
VERİLERLE YAPAY ZEKA AJANLARI
- 47.1 MİLYAR DOLAR
Markets&Markets, 2025 yılında YZ ajanları pazarının değerinin 7.38 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor. 2030 yılına kadar 47.1 milyar doları bulacağını öngörüyor. - %70
Statista’ya göre tüketicilerin %70’i uçuş satın almak, yüzde 65’i otel ve tatil yeri rezervasyonu için ajanları kullanıyor. İlaç, kıyafet, kozmetik ve elektronikte iseoranlar %50-60 arasında değişiyor. - %80
Yapay zeka ajanlarının 2030 yılına kadar tüm müşteri etkileşimlerinin yüzde 80’ini yönetmesi öngörülüyor. Müşterilerin yüzde 81’i, insanla iletişimden önce YZ destekli seçenekleri tercih ediyor. - %60
McKinsey’in araştırması, YZ ajanlarının yüksek kaliteli içerik üretebileceğini ve metinlerin inceleme sürelerini yüzde 20 ila yüzde 60 oranında azaltabileceğini ortaya koyuyor.
“KULLANMAYAN ŞİRKET KAYBOLACAK”
RUHİ SARIKAYA
Amazon Başkan Yardımcısı
- NEDEN ÖNEMLİ? Ajanların yaptığı işler aslında bugüne kadar beyaz yakalı çalışanların yaptığı beyin işleri. Bu nedenle şirketler açısından önem taşıyan 2 nokta var. Beyin işi gerektiren yani bilgisayar başında oturan insanın yaptığı işi ya büyük ölçüde ya da tamamen yapay zekanın (YZ) yapması demek.
- OTOMASYON Bunun yanı sıra manuel işler de YZ’ye devredilerek insanı tamamen devre dışı bırakan sonuçlar olabilir. Çünkü bu ajanlar verimliliği artırıp, maliyeti düşürüyor ve yapılan hatayı minimize ediyorlar.
- KULLANMAYAN YOK OLUR Herhangi bir şirkette beyin gücü gerektiren işleri 7/24 çalışan, hata payı insana göre çok daha az olan agent’ların yaptığını düşünün. Soru hangi şirketlerin etkilendiği değil, etkilenmeyen birinin olup olmadığı. Süreç ve iş akışlarını agent ile optimize etmeyen şirketler kaybolup gidecekler.
- SON KULLANICIYA FAYDASI İnsanın normalde kendi yaptığı işleri YZ’ye delege etmesi bunun bir örneği. Örneğin, haftalık alışverişi yapay zekaya delege etmesi, takvimini YZ’nin yönetmesi gibi…
YAPAY ZEKA AJANLARI NELERİ DEĞİŞTİRECEK?
FARUK ECZACIBAŞI
Eczacıbaşı YK Başkan Yardımcısı
- AJAN-AJAN İLETİŞİMİ İnsan ve yapay zeka etkileşimi önümüzdeki dönem çok daha karmaşık ve tempolu olacak. Yapay zeka ajanları, insanlarla daha derin ve anlamlı iletişim kurarak bireylerin günlük yaşamlarında kritik roller üstlenecek. Ayrıca bu başlangıç, gelecekteki ajan-ajan iletişiminin temellerini oluşturuyor.
- EĞİTİM-İŞ YAŞAMI Yapay zeka ajanları, süreçleri hızlandırırken, aynı zamanda öğrenme deneyimlerimizi kişiselleştirip zenginleştirecek. Bu dönüşüm, eğitimden profesyonel gelişime kadar hayatımızın her alanında kendini gösterecek.
- BİREYDEN TOPLUMA Bu teknolojilerin rutin ve tekrarlayan görevleri otomatikleştirerek insanları daha yaratıcı, analitik ve stratejik konulara yönlendireceği kuşkusuz. Bu süreç, bireylerden başlayıp tüm toplumu etkileyecek kapsamlı bir dönüşüme işaret ettiği için önemli.
- YENİ İŞ ALANLARI Yapay zeka ajanları ve insan etkileşimi, inovasyonu hızlandırarak yeni iş alanları ve fırsatlar yaratacağı için önemli. Bu yeni çözümler, yepyeni sektörlerin doğmasına, yeni iş modellerinin gelişmesine katkı sağlayabilir.
LENOVO’NUN KURUMSAL AJANLARI
TOLGA KURTOĞLU
Lenovo Global CTO
- Lenovo Baiying: KOBİ’ler için sektördeki ilk akıllı BT hizmet ajanı. Geçtiğimiz kasım sonunda piyasaya sürülen bu ajan, AI pazarlama, AI ofis ve AI hizmeti olmak üzere üç AI uygulamasıyla KOBİ’lerin AI’yı benimsemesi için optimal bir giriş noktası.
- iChain: Lenovo’nun akıllı tedarik zinciri ajanı olan iChain, akıllı kontrol kuleleri, risk yönetimi, akıllı üretim, kalite yönetimi ve tedarikçiler için uçtan uca verimli bağlantıyı sağlayarak karar verme verimliliğini yüzde 30 artırıp, iş süreci döngüsünü yüzde 50 azaltabilir.
- xSpark çözümü: Lenovo’nun BT operasyonları yönetimi için LLM’lerin gücünü ortaya çıkaran bu çözümü, BT operasyonlarını dönüştürerek verimliliği yüzde 22 artırırken, operasyon iş yükünü yüzde 10’dan fazla azaltabiliyor.
AJANLARI NASIL KULANIYORLAR?
SAMSUNG Samsung Electronics Türkiye Mobil İş Biriminden Sorumlu Başkan Yardımcısı Murat Azdemir, “Galaxy AI, telefonlarla olan etkileşimi kökten değiştiriyor. Artık sadece dokunarak değil, konuşarak, yazarak ve çizerek de telefon kullanılabiliyor. One UI 7 ise bir cihazla doğal etkileşime olanak tanıyan gerçek bir yapay zekâ işletim sistemi olma özelliğini taşıyor” diye konuşuyor.
PROTEL GROUP Şirketin CTO’su Tolga Gezginiş, satış tahmini ve stok yönetimi konusunda yapay zekadan yararlandıklarını söylüyor. “Modellerimiz, geçmiş satış verilerini analiz ederek envanter yönetimine katkı sağlıyor. Yazılım geliştirmede yapay zekalı destekli geliştirme asistanlarını kullanarak kod yazımını hızlandırıyor, hata tespiti yapıyor” diyor.
COMMENCIS Commencis CEO’su Fırat İşbecer, ‘Commence AI’ adlı çoklu asistan platformuyla, işletmelerin müşteri (CX) ve çalışan (EX) deneyimlerini iyileştirmeyi hedeflediklerini söylüyor. İşbecer, “Bu çözümü şirket içinde de kullanıyoruz. Seyahat planlama, kariyer yönetimi, canlıya çıkış süreçleri ve uygulama analitiği yorumlama gibi alanlarda çalışanlarımıza anlık ve akıllı destek sunuyor” diyor.
DATAROID Dataroid Kurucu Ortağı Elif Parlak, “Ask Dataroid” adlı çoklu ajan destekli yapay zeka asistanının, müşteri destek operasyonlarını optimize etmek için proaktif öneriler ve otomatik destek sağladığını söylüyor.
MERCER Doğu Akdeniz Kariyer Lideri Mustafa Kemal Kesim, “‘Mercer Aida’ yapay zeka arayüzümüz ile dünya çapındaki Yan Haklar ve İstihdam Yönergeleri veri tabanımızı müşterilerimizin hizmetine sunuyoruz” diyor.
NOBEL İLAÇ CIO’su Kaan Marangoz, “RubIQon projesiyle, yapay zekâ destekli çözümlerimizin üzerine inşa edileceği altyapıyı oluşturan Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP) uygulamamızın temellerini attık” diyor. Marangoz, bu ürünün, sadece operasyonel süreklilik sağlamakla kalmadığını, aynı zamanda maliyetleri optimize ederek kaynakların daha verimli kullanılmasına olanak tanıdığını söylüyor.
DOKTOR TAKVİMİ Ülke Müdürü Hakan Türkoğlu, “Hekimlerin günlük iş akışlarını kolaylaştırmak ve hastalarına/danışanlarına daha fazla zaman ayırmalarını sağlamak üzere yapay zeka asistanı Noa’yı kullanıma sunduk. Noa Notes, konsültasyon sırasında ortaya çıkan bilgileri düzenli bir özet haline getirerek hekimlerin manuel not alma sürecini 10 kat hızlandırıyor” diyor.
