Kıyamet mi dönüşüm mü?

YAZI: M.RAUF ATEŞ

Yaklaşık 100 yıl önce ABD’nin nüfusu 97 milyon civarındaydı ve yollarda yaklaşık 1 milyon otomobil vardı. Ford Motor Company, dönemin en hızlı büyüyen şirketlerinden biriydi. 1913 yılında dünyanın en büyük fabrikasına sahipti ve yüksek teknolojisiyle öne çıkıyordu. Onu diğerlerinden ayıran, geliştirdiği montaj hattıydı. Yeni üretim modeli, bir aracın banttan çıkma süresini ciddi ölçüde azaltmıştı. Model T adlı otomobil, 728 dakika yerine artık sadece 93 dakikada üretiliyordu. 1912 yılında 690 dolara satılan aracın fiyatı 1 yıl sonra 360 dolara kadar gerilemişti.

1916 yılına gelindiğinde Ford’un ürettiği araç sayısı 577 bini geçmişti. 1925’te ise üretim bandından her 10 saniyede 1 otomobil çıkıyordu. Ancak bu büyük gelişme, otomobil kaynaklı bazı sıkıntıları da beraberinde getirdi. Örneğin, 1913-1923 arasında otomobil kazalarından ölenlerin sayısı 3’e katlandı. O dönemde yayınlanan bir kitapta, “Birinci Dünya Savaşı’nda Fransa’daki kayıplardan daha fazlası, ABD’de trafik kazalarında hayatını kaybetti” ifadelerine yer verilmişti.

Ancak, tüm eleştirilere rağmen otomobiller Amerikan hayatının önemli bir parçası haline geldi, yaşam kalitesini artırdı ve çok sayıda kişiye istihdam yarattı. İnsanlara seyahat özgürlüğü, işe ulaşım kolaylığı ve bireysel hareket alanı sundu. Atlar ve demiryollarına kıyasla daha büyük özgürlükler vadeden otomobil, zamanla geniş bir ekosistem yarattı ve insan hayatını kökten etkiledi.

LinkedIn’in kurucusu Reid Hoffman, yeni kitabı ‘Superagency’de, yapay zekanın yaratacağı etkiyi anlatırken, otomobilin tarihsel dönüşümünü örnek gösteriyor. İlk yıllarında eleştirilen, hatta yasaklanması istenen araçların, sonraki yıllarda toplumun hayatını değiştirdiğini hatırlatıyor. Ardından, Johannes Gutenberg’in matbaayı icat etmesi ve cep telefonlarının da benzer, hatta daha büyük etki yarattığını ekliyor ve şöyle diyor: “Bunlar klasik bir ağ yaratma hikayesidir.”

Matbaa, otomobil ve cep telefonları gibi teknolojilerin ilk yıllarında büyük tepki gördüğünü söyleyen Hoffman, aynı sürecin bugün yapay zeka için yaşandığını vurguluyor: “Tıpkı otomobiller gibi yapay zeka da toplumsal düzeyde olumlu etkiler yaratacak ve yeni bir ekosistem inşa edecek. Diğer büyük teknolojik gelişmelerde olduğu gibi, uygun yasal düzenlemelere de ihtiyaç duyulacak.”

YAPAY ZEKA DALGASI

Reid Hoffman, bugünlerde yapay zeka için felaket tellallığı yapanlar olduğunu, ancak bunun geçmişteki teknolojik gelişmelerde de görüldüğünü belirtiyor: “15’inci yüzyılda felaket habercisi olan bazı din adamları, matbaanın toplumun yapısını bozacağını, yanlış bilgiler yayacağını ve din insanlarının otoritesini olumsuz etkileyeceğini ileri sürdü. Sonraki yıllarda telefona da benzer şekilde yaklaşıldı, insan ilişkilerini ve samimiyeti ortadan kaldıracağı söylendi. Otomobil içinse aile yapısını yıkacağı, evlenmeyen bireylerin, araba almak için para biriktireceği, hatta bu nedenle boşanmaların artacağı iddia edildi.”

Hoffman’a göre benzer endişeler 1950’lerdeki sanayileşme ve otomasyon döneminde de gözlendi. Otomasyonla birlikte fırıncı, kasap gibi birçok meslek grubunun işini kaybedeceği iddia edildi. Hatta Time dergisinin 1961 tarihli sayısında, otomasyonun işsizliği artıracağına dair uyarılara yer verildi. Hoffman, “Oysa bugün ABD’de işsizlik oranı, 1961’deki seviyesinin altında seyrediyor” diyerek önemli bir saptama yapıyor: “Şimdi aynı felaket tellallığı yapay zeka için yapılıyor. Yapay zekanın kaos yaratacağı, çok sayıda işi ortadan kaldıracağı, insanın gücünü azaltıp küçük bir elit sınıfı öne çıkaracağı düşünülüyor.”

4 GRUBA DİKKAT

Reid Hoffman, günümüzde yapay zekaya yönelik yaklaşımları dört temel grupta topluyor: Felaket Tellalları (Doomers), Karamsarlar (Gloomers), Z Kuşağı Grubu (Zoomers) ve Olumlu Yaklaşanlar (Bloomers). Bu grupları ise şöyle tanımlıyor:

‘Felaket tellalları’, gittiğimiz yolun dünyayı en kötü senaryoya götüreceğine, insani değerleri ortadan kaldıracağına inanıyorlar.

‘Karamsarlar’ ise bütün sürecin baştan sona düzenleyiciler tarafından gözetlenmesi ve denetlenmesi gerektiğine inanıyorlar. Aksi takdirde olumsuz yanlarının öne çıkacağını ileri sürüyorlar.

‘Zoomers’ kapsamında yer alan grup, yapay zekanın verimlilik getireceğine ve inovasyon gücünün olumlu etkisinin, olumsuzluklardan daha fazla olacağına inanıyor. Bununla birlikte, hükümetin desteğini ve ağır müdahalesini istemiyorlar.

‘Bloomers’, yani ‘Olumu Yaklaşanlar’ ise yapay zekayı daha çok “tarıma” benzetiyor. Bir tohum ekiyor, büyümesini ve verimli koşullara uyum sağlamasını izliyorsunuz. Hangi ürünün nerede daha iyi verimli olduğunu öğreniyor, ortaya çıkan zorluklar ve sorunları görerek, anında müdahale edebiliyorsunuz.

 

“İNOVASYONU ARTIRIP YÜKSEK ETKİ YARATACAK”

METE BUYURGAN
Pladis İngiltere&İrlanda CEO

“Yapay zeka konusunda iyimser taraftayım. Bu nedenle kendimi ‘Bloomers’ grubunda görüyorum. Yapay zekanın iş dünyasında verimlilik ve inovasyonu artırarak yüksek etki yaratacağına ve hatta yaratmaya başladığına inanıyorum. Bu teknoloji, çeşitli sektörlerde olumlu sonuçlar doğuracak bir ekosistem oluşturma potansiyeline sahip. Ortaya çıkacak sorunların ise zaman içinde çözüleceğine ve yapay zekanın uzun vadede büyük faydalar sağlayacağına olan inancım oldukça güçlü. Bu nedenle, yapay zekanın gelecekteki potansiyelini olumlu bir şekilde değerlendiriyorum ve bu konuda iyimserim.”

 

3 CEO’NUN YAPAY ZEKA YAKLAŞIMI

• EMRE KURTTEPELİ
  Mynet Kurucusu
  “Ben yapay zekanın verimlilik, zaman kazancı ve inovasyon ile olumlu etkisinin daha fazla olacağına inanan gruptayım. Her yeni teknoloji, kullanımının artmasıyla beraber birçok sorunu da getiriyor. Haliyle yapay zeka yaygınlaştıkça, sıkıntılar artacak. Ancak artılarının, eksilerini götüreceğine inanıyorum.”
• ERDOĞAN ŞAHİN
  Toyota Üretim CEO
  “Benim için ‘Bloomers’ tanımı yapılabilir. Yapay zekanın gelecekte insanoğlunun en büyük yardımcısı olacağına inanıyorum.”
• TOLGA GÜRKAN
  Allianz Türkiye CEO
  “Ben ‘Bloomers’ grubunda yer alıyorum. Teknolojik gelişme ve öğrenim süreci çok hızlı oldu. Önümüzde deneyerek öğreneceğimiz ve etkilerini daha iyi anlayacağımız uzun bir yolculuk var. Yarattığı fırsatlar önemli, ancak aynı zamanda kontrollü şekilde ilerlemeyi ve öğrendikçe hızlanmayı tercih ederim.”

 

“BEN ‘ZOOMERS’ TARAFINDAYIM”

MERT BAKİ
Yemeksepeti CEO

1. Ben kendimi açık ara ‘Zoomers’ tarafında görüyorum. Yapay zekanın sadece verimlilik değil, aynı zamanda vizyon meselesi olduğuna inanıyorum.
2. Yemeksepeti’nde yapay zekayı işimizin önemli bir parçası olarak görüyoruz: Kullanıcılarımıza en hızlı teslimat için güzergah optimizasyonu sağlıyor, kullanıcıların alışkanlıklarına göre kişiselleştirilmiş öneriler sunuyoruz. Eksik menü görsellerini otomatik tamamlıyor ve ürün açıklamalarını birkaç saniyede oluşturabiliyoruz.
3. Yapay zeka sayesinde artık kullanıcılarımızın ‘ne istediğini’ sadece anlamıyor, ne zaman, nasıl ve hangi koşulda isteyeceğini de öngörebiliyoruz. Bu da bizim gibi hız odaklı bir platform için kritik bir dönüşüm.
4. Teknolojiyi korkulacak bir meta olarak değil, bizi geliştirecek bir yol arkadaşı olarak görüyoruz. ‘Zoomers’ ruhu da tam olarak bu.

 

“İNOVASYONU ARTIRIP YÜKSEK ETKİ YARATACAK”

REID HOFFMAN
LinkedIn Kurucusu

1. Yapay zeka, bir sonraki büyük atılımı mümkün kılacak temel teknolojidir.
2. Sadece bilgi üretme ve dağıtmanın yolu değil, aynı zamanda değer yaratma aracıdır.
3. Yen bir dil öğrenme, gerçek zamanlı enerji fiyatlarını öğrenme, hava tahmini yapma gibi birçok işlemi tek başına halledebilecek bir araçtır.
4. Etkinlik ve verimliliği artırmada önemli bir araçtır; arzu ettiğiniz sonuçlara ulaşmak için gerekli eylemleri kolaylaştırır.
5. Doğru kullanıldığında, yapay zeka bireyleri dönüştüren bir “süper güç” haline gelebilir.