Mehtap Demir
YAZI: MEHTAP DEMİR
Dijital dönüşümün temel yapı taşlarından veri merkezleri, yapay zeka, bulut bilişim ve büyük veri analitiği gibi yeni nesil teknolojilerin yükselmesiyle çeşitli sektörlerde kritik konumunu güçlendiriyor.
Global yatırım bankası Goldman Sachs’a göre, dijital altyapılara olan talep ile paralel olarak veri merkezi kapasitesinin 2030 yılına kadar kayda değer şekilde artması bekleniyor. McKinsey’nin raporu ise küresel veri merkezi kapasitesi talebinin, 2030 yılına kadar yılda yüzde 19 ile 22 arasında artış göstereceğini ortaya koyuyor.
Sektörün gelişmesi, enerji başta olmak üzere birçok alanı da etkileyecek. Zira, Goldman Sachs, 2027 yılına kadar küresel veri merkezi pazarının enerji talebinin yüzde 50 artmasını bekliyor.
KÜRESEL VERİ MERKEZİ PAZARI
Aynı araştırmaya göre, 2024 sonu itibariyla, küresel veri merkezi kapasitesi 59 gigavat (GW) civarında. Bunun yüzde 60’ı, ‘büyük ölçekli’ (hyperscale) bulut sağlayıcıları ve üçüncü taraf veri merkezi operatörleri tarafından sağlanıyor. Geriye kalanı ise geleneksel kurumsal ve telekom şirketlerinin veri merkezlerinde yer alıyor. Yapay zeka odaklı veri merkezleri de gelişmekte olan bir altyapı sınıfı olarak genellikle ‘hyperscaler’lar tarafından işletiliyor.
Artan yapay zeka ve büyük veri işleme ihtiyaçları, beraberinde daha büyük ve güçlü veri merkezi yatırımlarını getiriyor. Örneğin, Elon Musk’ın AI girişimi xAI, Atlanta’da büyük bir veri merkezi kurarak, mevcut merkezleri geride bırakmayı hedefliyor. Bu merkez yaklaşık 12 bin Nvidia grafik işlem birimi (GPU) ile altyapılarını güçlendirmeyi hedefliyor.
X ve xAI’ın, Atlanta’nın ekonomik kalkınma ajanslarından Develop Fulton ile ekipman finansmanı için 700 milyon dolar değerinde yaptığı anlaşma veri merkezlerinin büyüklüğüne işaret ediyor.
YAPAY ZEKA ODAĞI
SAP Türkiye Genel Müdürü Uğur Candan yapay zekanın 2025’te iş dünyasında çok önemli bir yer tutacağına, üretken yapay zeka teknolojilerinin ise yeni kullanım senaryoları yaratacağına dikkat çekiyor. Ayrıca, yapay zekaya odaklanan şirketlerin yüksek kaliteli verilere ve doğru, birleşik veri kümelerine yönelerek “veri merkezli mimarilere” geçeceğini kaydediyor.
2025’te açık kaynaklı yapay zekanın benimsenmesinin artacağı ve şirketlerin daha özelleştirilmiş çözümler arayarak yenilikçi iş modellerine ulaşacakları öngörülüyor. Candan’a göre SAP, 130’dan fazla yapay zeka senaryosuyla, 30 binin üzerinde kullanıcıya ulaşarak büyük şirketlere yapay zekanın süreçlerine entegre olduğu iş modelleri sunmaya devam edecek.
Yapay zeka talebinin artmasıyla birlikte, veri merkezlerinde güç kullanımı yoğunluğunun da yükselmesi bekleniyor. Goldman Sachs’a göre, 2027 yılına kadar her metrekareye düşen güç kullanımı 162 kW ile 176 kW arasında olacak.
Yüksek kapasiteli veri merkezlerine yapılan büyük yatırımlar, bu talebin karşılanmasına yardımcı olacak.
TÜRKİYE’DE VERİ MERKEZİ TALEBİ
Equinix Türkiye Genel Müdürü Aslıhan Güreşcier’e göre, veri merkezi yatırımlarındaki artışın itici gücünü yalnızca yapay ile sınırlamak doğru olmaz. Güreşcier, “Yapay zeka ve büyük ölçekli iş yükleri, dijitalleşme ve bulut hizmetleri, 5G ve IoT genişlemesi, regülasyonlar ve veri egemenliği, enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik, ayrıca kripto ve Web3 teknolojilerini” de bu alanlar arasında sayıyor.
Türkiye özelinde de bu trendin, çeşitli teşvikler ve yabancı yatırım ilgisiyle desteklendiğini ifade ediyor: “Türkiye’de veri merkezi talebi, önemli boyutlara ulaşmış durumda. Kamu ve özel sektör birleşimiyle oluşturulan veri merkezi kapasitesinin yaklaşık 250 MW olduğu belirtiliyor. Ancak, bu rakamın gelecek 5 yıl içinde minimum 500 MW, idealde ise 750 MW kapasiteye ulaşması gerektiği öngörülüyor.”
Güreşcier, şu an toplam 30 MW kapasiteli 3 veri merkezi ile hizmet verdiklerini, bu kapasiteyi 2028 itibarıyla 75 MW’a çıkarmayı planladıklarını belirtiyor. Bunun dışında, ek yatırımlarla kapasitenin 100 MW üzerinde olacağına dair bir planlama yapıldığını vurguluyor.
STRATEJİK YATIRIMLAR GELİYOR
Türkiye’de veri merkezi sektörü, büyük yatırımlar ve stratejik kararlarla hızla büyümeye devam ediyor. Sabancı Holding, veri merkezi alanını yeni bir iş kolu olarak konumlandırma planıyla, bu sektördeki büyük yatırım planlarına örnek teşkil ediyor.
İddialara göre Holding, önümüzdeki yıllarda veri merkezlerine 5-6 milyar dolar yatırım yapmayı hedefliyor ve bu projelerin başında Max Speur bulunuyor. Şu anda Türkiye’de ticari veri merkezi kapasitesi 250-300 MW civarında olsa da, Sabancı Holding 2030’a kadar bu kapasiteyi 900 MW’a çıkarmayı planlıyor.
Avrupa’nın ilk 3 giyim perakendecisinden biri olan LC Waikiki de veri merkezi yatırımı planlayan şirketler arasında yer alıyor. Şirketin CDO’su Şerafettin Özer, yapay zeka ve veri analitiği alanındaki gelişmeleri ileri taşımak için, veri merkezi yatırımı yapacaklarını açıklıyor.
Türkiye’de veri merkezleri pazarındaki potansiyele dikkat çeken İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı Sabri Gökmenler’e göre, veri merkezlerine olan ihtiyaç, finansal hizmetlerin dijitalleşmesi, e-ticaretin yaygınlaşması ve bulut teknolojilerinin hızla benimsenmesiyle birlikte hızla artıyor. Ayrıca, Türkiye’nin stratejik coğrafi konumu da bölgesel bir veri merkezi hub’ı olma potansiyelini güçlendiriyor.
Ona göre bu gelişmeler, Türkiye’nin yalnızca mevcut bilişim teknolojileri ihtiyaçlarını karşılamasını değil, aynı zamanda yapay zeka ve veri işleme ekosistemine katkı sağlayan bir merkez olmasını mümkün kılıyor. Gökmenler, İş Bankası olarak tarihlerinin en büyük dijital altyapı dönüşüm projesi olan Atlas Veri Merkezi’ni 32 bin metrekarelik alana kurduklarını vurguluyor.
BANKACILIKTA VERİ MERKEZİ
Veri merkezlerinin bankacılık sektöründeki kritik rolünü, 2017’de yeni veri merkezi inşasına yaklaşık 250 milyon dolar yatırım yapan Akbank Teknoloji İş Birimi Genel Müdür Yardımcısı Gökhan Gökçay paylaşıyor.
Müşterilerinin finansal ihtiyaçlarına hızlı ve güvenli bir şekilde yanıt verirken, üstün müşteri deneyimi ve yenilikçi çözümler sunmayı hedeflediklerini belirten Gökçay, “Bu hedefe ulaşırken, bankamızın ve iştiraklerimizin enerji verimliliği, sürdürülebilirlik ve etkin risk yönetimi gibi başarı kriterlerine de odaklanıyoruz” diye kaydediyor. Gökçay, Türkiye bankacılık düzenlemeleri gereği bulut barındırma hizmetlerini kullanamadıklarını belirtiyor:
“Bu nedenle, bankacılık sistemlerinde artan veri hacimleri ve yüksek hizmet erişilebilirliği ihtiyaçlarına etkin çözümler geliştirmek, modern ve güçlü bir teknoloji altyapısına sahip olmak büyük önem taşıyor.”
“Bankacılığın Geleceğini Şekillendirme” vizyonu doğrultusunda, çevik ve dayanıklı bir altyapı ile kesintisiz hizmet sunmaya devam edeceklerini belirten Gökçay, sürdürülebilir teknolojilerle bütüncül değer yaratmaya devam edeceklerini ve yeni nesil veri yönetimi sistemlerine yatırım yapacaklarını vurguluyor.
VODAFONE’UN YATIRIM PLANI
Vodafone Türkiye CEO’su Engin Aksoy, veri merkezlerinin sunduğu yedekli altyapı hizmetleri sayesinde işletmelere “kesintisiz, güvenli ve verimli çözümler” sunduklarını belirtiyor. Bağlantı, Bulut Teknolojileri, Nesnelerin İnterneti, Siber Güvenlik ve Yönetilen Hizmetler gibi uçtan uca çözümlerle işletmelerin işlerine odaklanmalarına yardımcı olduklarını belirten Aksoy, yaklaşık 250 kişilik uzman kadro ile 7/24 hizmet verdiklerini ve veri merkezinden sunulan hizmetlerden 3.500’ün üzerinde müşterinin yararlandığını ifade ediyor.
Vodafone Türkiye, hâlihazırda İstanbul, İzmir, Ankara ve Adana’da toplam 5 veri merkeziyle hizmet veriyor. İzmir’de kuracakları yeni veri merkeziyle bu sayıyı 6’ya çıkaracaklarını ve beyaz alan büyüklüğünü 13.500 metrekareye ulaştıracaklarını kaydeden Aksoy, “İzmir’deki yeni merkez, esnek, güvenli ve sürdürülebilir yapısıyla, Tier 3 standartlarında olacak. Hedef, veri merkezi kapasitesini 6 Megawatt IT seviyesine çıkararak kurumsal firmalara hizmet vermek. Merkezimizi toplamda 12 Megawatt IT kapasitesine kadar büyümeye elverişli bir yapı olarak tasarlıyoruz. Bu kapsamda İzmir’de kuracağımız ortak veri merkezi projemizin toplam yatırım tutarının 100 milyon dolara ulaşmasını öngörüyoruz” diye kaydediyor.
RAKAMLAR NE DİYOR?
Yapay zekadaki hızlı gelişme, veri merkezlerinin enerji talebini 2030’ kadar %165 artıracak.
- 59 GİGAVAT
Goldman Sachs’a göre, 2024 sonu itibariyla, küresel veri merkezi kapasitesi 59 gigawat. - %19-22
McKinsey’e göre, küresel veri merkezine talep 2030’a kadar yılda %19-22 arasında artacak. - 37.9 BİN METREKARE
Goldman Sachs, veri merkezi arzının 2025 sonunda 37.9 bin, 2027’ye kadar 48.2 bin metrekareye ulaşacağını tahmin ediyor. - 500 NW
Türkiye’de veri merkezi kapasitesi 250 MW’a ulaştı. 5 yıl içinde minimum 500 MW’a ulaşması öngörülüyor.
“İLK TİER IV VERİ MERKEZİNİ HAYATA GEÇİRDİK”
SABRİ GÖKMENLER
İŞ BANKASI GMY
“İş Bankası, Türkiye’nin dijital altyapı potansiyelini gerçeğe dönüştürmek amacıyla, 32 bin metrekare alanda kurulan Atlas Veri Merkezi’ni hayata geçirdi. Türkiye’nin ilk Tier IV veri merkezi olan Atlas, tam yedekli hata toleransı ve kesintisiz çalışma sağlarken, üçüncü kez yenilenen operasyonel sürdürülebilirlik sertifikasıyla bu başarıyı sürdüren tek banka olma gururunu taşıyor. Atlas, yalnızca bankaya değil, İşNet aracılığıyla Türkiye’nin dijital ihtiyaçlarına da katkı sunarak, enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik ilkelerine uygun bir altyapı sunuyor. Bu yatırımla, Türkiye’nin dijital ekosistemine katkı sağlıyor ve küresel rekabet gücünü artırmayı hedefliyoruz.”
VERİ MERKEZLERİNE CHATGPT ETKİSİ
UĞUR CANDAN
SAP TÜRKİYE GENEL MÜDÜRÜ
- AI DEVRİMİ Yapay zeka iş dünyasında devrim yaratmaya devam edecek. 2030’a dek yapay zekanın yalnızca Avrupa, Orta Doğu ve Afrika (EMEA) bölgesine 5 trilyon dolar katma değer sağlaması bekleniyor. IDC öngörülerine göre, yapay zekaya yapılacak her 1 dolarlık yatırım, ekonomiye 4.6 dolar olarak geri dönecek.
- VERİ MERKEZLERİNE Etkisi Goldman Sachs’a göre, yapay zekanın veri merkezi enerji talebini yüzde 160 artırması bekleniyor. Özellikle büyük dil modelleri ve yapay zeka botları, geleneksel işlemlerden çok daha fazla enerji tüketiyor. Örneğin, bir yapay zeka sorgusu, bir arama motoru sorgusuna kıyasla 10 kat daha fazla güç gerektiriyor.
- YAPAY ZEKA VE BULUT ODAKLI GELEVEK Yapay zekanın potansiyelinden güvenli bir şekilde yararlanabilmek için işletmelerin bulut tabanlı iş süreçlerini benimsemesi gerekiyor. Son yıllarda dayanıklı ve ölçeklenebilir bulut altyapılarına yatırım yapan şirketler, yapay zeka teknolojilerinden daha büyük getiriler elde edecek.
AKBANK’IN İKİ VERİ MERKEZİ STRATEJİSİ
GÖKHAN GÖKÇAY
AKBANK TEKNOLOJİ İŞ BİRİMİ GMY
- YENİ VERİ MERKEZİ YATIRIMI 2016 yılında, Akbank mevcut veri merkezini dünya standartlarına taşımaya karar vererek, 2017’de yaklaşık 250 milyon dolar yatırımla yeni veri merkezi inşa etmeye başladı.
- TEKNOLOJİK ALTYAPI 2018 yılında tamamlanan ve 2020 itibarıyla Akbank’ın tüm çalışmalarını yürüttüğü veri merkezi, 32.000 m² alanda faaliyet gösteriyor ve 10 binden fazla fiziksel ve sanal sunucu ile yüzlerce petabayt veri yönetiyor.
- SÜRDÜRÜLEBİLİR TASARIM Veri merkezi, doğa dostu tasarımıyla sürdürülebilir bir operasyon yürütüyor. Ayrıca, 47.314 sanal ve gerçek noktadan 7/24 altyapı izleme ve enerji otomasyon sistemlerine sahip.
