Rauf Ateş
YAZI: M. RAUF ATEŞ
“Benim için günün en verimli zamanı, sabahın erken saatleridir. Yaklaşık sabah 4 ile öğlene doğru saat 11 arasından söz ediyorum. O saatlerde dünya henüz tam anlamıyla uyanmamış olur. Gürültü çekilir, telefonlar susar ve insanın zihni dış dünyanın telaşından arınır. Sanatın en çok ihtiyaç duyduğu şeylerden biri de tam olarak bu: Düşüncenin kendisiyle baş başa kalabildiği bir sessizlik.”
Ünlü sanatçı Ahmet Güneştekin, yaratıcı olduğu zamanlara dikkat çekerken bu paylaşımı yapıyordu. “Bu yüzden mümkün olduğunca o saatlere toplantı koymam” diyor ve ekliyordu: “Çünkü o zaman dilimi benim için yalnızca çalıştığım saatler değil; düşüncenin derinleştiği, imgelerin ve fikirlerin daha berrak ortaya çıktığı bir alandır. Genellikle günde 4 saat uyurum. Belki de az uyumak beni çalışkan ve üretken bir sanatçı yapıyor. Sabahın o erken saatlerinde uyanmak, günün en berrak ve en verimli zamanlarını yaşama imkânı verir. Benim için üretimin en yoğun olduğu anlar da tam olarak o sessiz saatlerde başlar.”
Güneştekin gibi dünyanın önde gelen birçok yazar ve sanatçısının da yaratıcılık için “ideal zamanları” vardı. Örneğin ünlü korku romanları yazarı Stephen King, saat 14:00-16:00 arasında, yazar Charles Dickens ise saat 09:00-14.00 arasında çalışıyordu.
Ünlü ressam Picasso ise akşam 17.00 ile sabaha karşı 04:00 arasında resim yapmayı tercih ediyordu. Saat 3:00 civarında bir şeyler atıştırdıktan sonra yeniden çalışmaya dönüyordu.
“SABAH ERKEN” FAKTÖRÜ
Ünlü uyku uzmanı ve “The Power of When” kitabının yazarı Michael Breus, yeni bir şey öğrenmek için en iyi zamanın, beynin “öğrenme modunda” olduğu saatler olduğuna dikkat çekiyor: “Bu genellikle sabah 10.00 ile öğleden sonra 14.00 arası ve yeniden 16.00 ile 22.00 arası gerçekleşiyor. İnsanların her gün saat 15.00 civarında canlandırıcı bir kahveye ihtiyaç duymasına şaşmamak gerek.”
Work.Life adlı kurumun 1500 kişiyle yaptığı araştırmada, İngiltere’de yaratıcılık için en ideal zamanın “sabahın erken saatleri” olduğu saptandı. Katılımcıların yüzde 31’i bu tercihi belirtirken, “yaratıcı fikir patlamalarının” genelde 30-60 dakika sürdüğünü paylaşıyor.
Pegasus Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Nane de verimli zamanını paylaşırken, önce “Günde ortalama 3 saatim trafikte geçiyor” diyor ve ekliyor: “Bu nedenle benim için en verimli zaman dilimini işe giderken ve eve dönerken arabada geçirdiğim saatler oluşturuyor. Sabah yolda günün planlamasını yapıp, akşam gelen mail ve mesajlarımı okuyup cevaplandırabiliyorum. Akşam ise günü toparlayıp varsa yapmam gereken okumalarımı yapıyorum.”
UYKU VE VERİMLİLİK!
2021 yılında Paris Beyin Enstitüsü’nde yapılan bir çalışma, uykuya dalma sürecinin yaratıcı içgörülerin oluşmasına yardımcı olduğuna dair deneysel kanıtlar sundu. Bu çalışmada kısa süreliğine N1 evresine giren katılımcıların, sayılarla ilgili bir görevi çözmenin kolay bir yolunu keşfetme olasılıklarının çok daha yüksek olduğu görüldü.
Adobe’nin yöneticiler arasında gerçekleştirdiği ankete katılanların yüzde 35’i en yaratıcı zamanlarının “gece geç saatler” ile “sabah ilk uyanılan anlar” olduğunu kaydetti. Bu nedenle en önemli kararlarını da uyandıktan sonraki 1-3 saat içinde aldıklarını paylaştılar.
Sun Tekstil Yönetim Kurulu Başkanı Elvan Ünlütürk de sabah saatlerinde en verimli çalışanlar arasında yer alıyor. “Benim için en verimli saatler, işe geldiğim sabah 08:00-11:00 arasındaki zaman dilimi” diyor: “Özellikle gece uykumu alabildiysem o saatlerde kendimi çok enerjik ve yaşam dolu hissediyorum.”
Northwestern Üniversitesi’nden Kristin Sanders da uykunun önemine dikkat çekiyor ve farklı bir bulgu paylaşıyor: “En kötü kararlarımızı genelde gece geç saatlerde ve sabah ilk uyandığımızda veririz. Bunun nedeni, beynimizin uykudan sonra yaşadığı ‘uyku ataleti’ etkisidir. Bilişsel kapasitemiz, beynimiz tamamen uyandıktan sonra en güçlü seviyesine ulaşır. Bu nedenle önemli kararları uyandıktan sonraki 1–3 saat içinde, kendinizi en uyanık hissettiğiniz zamanda vermeye çalışın. Deneyin ve farkı görün.”
İDEAL ZAMAN YOK MU?
TAV İnşaat CEO’su Sani Şener de “Benim için en verimli saatler kesinlikle sabah saatleridir. Beynin dinlenmiş olması, zihinsel enerjinizin yüksek olmasını sağlıyor” diyor. Gerekçesini ise şöyle paylaşıyor:
“Dış dünyadan gelen e-posta ve telefon trafiği çok daha azdır. Bu nedenle işe çok rahat odaklanabildiğim saatler sabah saatleri oluyor. Yani hem zihinsel enerjinin yüksek olması hem de odaklanabilme kolaylığı vardır. Bunlar bir araya gelince de doğal olarak verimliliği artırır.”
Ancak Academy of Management Journal’da yayınlanan bir araştırma farklı bir bakışı yansıtıyor. Buna göre yaratıcılık için günün tek bir “en iyi zamanı” yok. Aksine, günlük yaratıcılığın zirvesi, kronotipinize yani tercih ettiğiniz aktivite ve uyku saatlerine bağlıdır. İnsanlar güçlü sabah tiplerinden (sabahları en uyanık olan, erken uyuyan) güçlü akşam tiplerine (günün ilerleyen saatlerinde en uyanık olan, geç uyuyan) kadar geniş bir yelpazede yer alır ve kronotipleriyle uyumlu çalıştıklarında daha yaratıcı olma eğilimi gösterirler.
Yönetim ve psikoloji alanında çok sayıda kitabı bulunan Daniel Pink ise “Günün en tehlikeli zamanı öğleden sonradır ve bilim bunu kanıtlıyor” diyor. Ona göre öğleden sonra yaşanan enerji düşüşü sadece günün yorgunluğuyla ilgili değil; araştırmalar, standart test skorlarının öğleden sonra düştüğünü gösteriyor. Anestezi hataları saat 09:00’a kıyasla saat 15:00 civarında 3 kat daha fazla gerçekleşiyor.
Doktorlar günün ilerleyen saatlerinde kolonoskopide daha az polip buluyor. Araç kazaları ise 14:00–16:00 arasında artıyor. Gerçek şu ki beyniniz öğleden sonra en iyi performansını göstermiyor. Bu durum, uyanışınızdan yaklaşık 7 saat sonra yaşanan biyolojik bir enerji ve odak düşüşünden kaynaklanıyor.
BÜYÜK FİKİRLER GEÇ ÇALIŞAN DAHİLERDEN ÇIKAR
SERKAN BORANÇALI / GETİR KURUCUSU
“David Ogilvy’nin bir lafı vardır: ‘Big ideas require genius – and midnight oil.’ (Büyük fikirler, dehalar ve gece geç saatlere kadar çalışma ister.) Bunun gerçekleşmesi için telefon çalmaması, kapıdan içeri kimsenin girmemesi ve konsantrasyonu bozacak herhangi bir aksiyonun oluşmaması gerekir. İTÜ Mimarlık zamanlarımdan bu yana, en verimli çalıştığım, en yaratıcı ve sıra dışı fikirleri bulduğum anlar hep gece sabaha karşı saat 2’dir.”
ÜNLÜ YÖNETİM UZMANI DANIEL PINK’TEN ÖNERİLER
- En önemli işleri sabah saatlerine planlayın.
- Stratejik bir mola verin. Araştırmalar, sadece 10 dakikalık bir molanın bile faydalı olduğunu gösteriyor.
- Büyük kararları 14:00–16:00 arasında vermekten kaçının.
- Öğleden sonraları riskli olabilir, ama artık bunu daha akıllıca yönetmenin yollarını biliyorsunuz.
NETFLIX’İN KURUCUSUNUN VERİMLİLİK İÇİN ZAMAN YÖNETİMİ
MARC RANDOLPH / Netflix Eş-Kurucusu
- Benim için en verimli zaman sabahın erken saatleridir. İdeal zaman dilimim sabah 07:00-10:00 arasıdır.
- İşte o saatlerde zihnimin en taze, dikkat dağıtıcı unsurların en az olduğu anlardır. En zor düşünme işlerimi bu saatlerde yaparım.
- Netflix’i kurduğum yıllardan bu yana “strateji geliştirmek”, “yazmak” ve “sorun çözmek” gibi kritik konuları bu saat diliminde ele aldım.
- Öğleden sonraları ise toplantılar yapmak ve insanlarla iletişim kurmak için idealdir. Bu saatlerde gündemi de takip ederim.
KRİTİK VERİLER
Institute for Labor Economics’in 500 bin üniversite öğrencisiyle yaptığı çalışmada sınav sonuçları sabah 09:00, öğle 13:30 ve akşamüstü 16:30 olmak üzere üç farklı zamanda değerlendirildi. Sonuçta “bilişsel performansın” 13:30’da en üst düzeye çıktığı saptandı. Diğer araştırmalardan ise ‘sabah’ ağırlıklı sonuçlar çıktı.
- %51 Work.Life’ın anketine katılan çalışanların %51’i en üretken zaman dilimi olarak saban 09:00-12:00 arasını gösteriyor.
- %49 Adobe’nin yaratıcı çalışanlar arasında yaptığı araştırmada, katılımcıların yaklaşık yarısı en ideal zaman olarak sabah 08:00-11:00 arasını gösterdi.
- %63 Most Creative Group’un anketine göre, çalışanların %63’ü sabah saatlerini “verimlilik”, %72’si ise “yaratıcılık” için en ideal zaman olarak görüyor.
- %84 Elise R. Facer ve arkadaşları tarafından yapılan analizde, “sabahçı” bireylerin bilişsel performansta %8.4 daha iyi sonuçlar elde ettiği saptandı.
