Fast Company Türkiye
ABD’nin önde gelen perakendecilerinden Costco’nun dikkat çekici bir özelliği var. Şirket, dünyada ender görülen bir iş modeliyle çalışıyor ve maliyetlerini rekor düzeyde nakde dönüştürebiliyor. Bunun arkasında ise müşterileri için oluşturduğu üyelik sistemi yer alıyor. Yıllık üyelik gelirleri ve alışveriş sırasında yapılan ödemeler sayesinde önemli bir nakit avantajı elde ederken, tedarikçi ödemelerini ise 30-60 gün arasında gerçekleştiriyor. “Nakit üretme makinesi” olarak nitelendirilen bu sistem sayesinde şirket, “negatif işletme sermayesiyle” çalışma imkânı yakalıyor.
Şirketlerde hammadde veya kritik girdilerin alımıyla başlayan süreç, ürünün müşteriye satılıp nakde dönüştürülmesiyle sona eriyor. Finans dünyasında bu süreç “Cash Conversion Cycle” (Nakit Dönüşüm Döngüsü) olarak adlandırılıyor.
Türkiye’nin önde gelen holdinglerinden birinin patronu, 6 yıl önce bu konunun önemine dikkat çekerken, “Hammadde girişinden nakde dönüşe kadar geçen süre çok önemli. Bu konuya odaklandık ve şirket içinde sürekli gündemde tutarak süreyi 56 güne düşürdük” demişti.
Aynı yönetici, bazı iş kollarında bu sürenin geçmişte 150, hatta 180 güne kadar çıktığının da altını çizmişti. Gıda sektörünün büyük gruplarından birinin lideri ise sektör ortalamasının “80 gün” olduğu yorumunu yapmıştı.
DÖNGÜ NASIL HIZLANIR?
ABD’de halka açık 1593 şirketten 626’sı, tedarikçilerine ödeme yapmadan önce müşterilerinden tahsilat yapma avantajına sahip. Eightx’in araştırmasına göre diğer şirketlerde “nakit döngüsü” süresi sektörlere göre değişiyor. Ancak ortalama süre 7,9 gün düzeyinde seyrediyor. Bazı sektörlerde, örneğin giyim/ayakkabı, kozmetik ve gıda/içecekte 90-112 gün arasında değişiyor.
Türkiye’de ise “nakit üretme döngüsü” 30 ila 120 gün arasında seyrediyor. Bununla birlikte, 120 günün üzerinde seyreden sektörler de olduğunu hatırlatmakta yarar var. Bu sektörler arasında, ABD’de olduğu gibi giyim ve tekstil öne çıkanlar arasında yer alıyor. Gürmen Group Yönetim Kurulu Başkanı Yasemin Gür Solmaz, ürün grubu ve coğrafyaya bağlı olarak farklı sürelerin öne çıktığını söylüyor: “Giyim perakendesinde tedarik zinciri, hammadde ve üretici ülkeler nedeniyle çok farklı senaryolar gerçekleşebiliyor. Eğer standart stok/üretim söz konusuysa, gömlekte süre 90 günü buluyor. Kumaşı yurt dışından alıp üretimi Uzakdoğu’da yaparsak, bu kez 180 günü buluyoruz. Yünlü üst kalite takım/cekette üretim en az 10 hafta sürüyor. Türkiye’de satış için ise ortalama 6 hafta gerekir. Üretim Türkiye dışındaysa, süre daha da uzuyor.”
3 SEKTÖRDE DURUM
Gübre ve asit sektöründe vadeli alım ve satım yapılmıyor. Bu alanın büyüklerinden Bagfaş’ın CEO’su İpek Gençer Yağcı, “Hammadde alımımız ve gübre/asit satışımızı peşin olarak yapıyoruz” diyor. Hammaddeden nakde geçiş süresinin ise tesislerin depolama kapasitesine göre değiştiğini söylüyor. Yağcı, “Ancak, genelde hammadde bize ulaştıktan sonra ürünü 30 gün içinde peşin satıp, tahsilatı da hemen yaparız” diye ekliyor.
Cam alanında faaliyet gösteren Yorglass’ta ise “döngü” bu kadar kısa değil. Şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Semavi Yorgancılar, “Hammadde alımı yaklaşık 75 gün, üretim ise 30 gün sürüyor” diyor. Satış ve nakdin şirkete dahil olmasının ise ortalama 120 gün sürdüğünü belirten Yorgancılar, “Bizim sektörde bu süreyi kısaltmakta zorlanıyoruz” diye ekliyor.
Küçük ev aletleri sektöründen Arzum’un Yönetim Kurulu Başkanı Murat Kolbaşı ise son dönemde sürelerde kısalma olduğuna dikkat çekiyor. Ancak bunun temel nedeninin hammadde fiyatlarındaki artış değil, faiz oranlarındaki yükseliş olduğunu vurguluyor: “Hammadde fiyatlarındaki artış bu süreci bir miktar etkiledi. Ancak esas belirleyici unsur faiz oranlarının yükselmesi ve kredi vadelerinin kısalması oldu.”
KISALTMAK KOLAY DEĞİL!
Un ve hububat alanında faaliyet gösteren Ulusoy Un ve Söke Değirmencilik Yönetim Kurulu Başkanı Eren Günhan Ulusoy, sektörde “alacak döngüsünün” geçmişe göre kısaldığını vurguluyor: “Daha önceki matematik ‘30 gün stok artı 70 gün alacak’ olmak üzere 100 gündü” diyen Ulusoy, alınan önlemlerle 90 güne indirebildiklerini söylüyor.
Mobilya sektörünün önde gelen şirketlerinden Zivella’nın Yönetim Kurulu Başkanı Abdurrahman Uzun ise nakde dönüş süresinin sektörde 50 ila 70 gün arasında değiştiğini söylüyor. Bununla birlikte, son dönemde peşin ödeyenlerin de olduğuna dikkat çekiyor. “Ödeme döngüsü” yönetiminin en zor olduğu alanlardan biri olan tekstilde önde gelen şirketlerden Korteks’in CEO’su Barış Mert ise “İşimizin doğası gereği ithal hammadde ile çalıştığımızdan hammaddelerimizi peşin veya çeşitli banka garantileri ile alıyoruz. Buna paralel olarak da ortalama tahsilat sürelerimiz uzun süredir, zaten kumaş üreticilerine göre düşük seviyelerde” diye konuşuyor. Fiyatların çok hızlı artmasıyla birlikte hammadde finansmanının çok daha önemli hale geldiğine dikkat çekiyor ve ekliyor: “Son dönemde vadeyi kısaltmaya çalışıyoruz. Ancak, zaten mevcut ortalama vadeler çok uzun olmadığı için ortalamada çok ciddi farklar oluşmasını da beklemiyoruz.”
SÜREYİ ETKİN YÖNETME STRATEJİSİ
PLANLAMA İnşaat projeleri her ne kadar detaylı bütçelerle planlansa da yıllara yayılan işler olduğu için enflasyon, tedarik zinciri koşulları ve makroekonomik gelişmeler nedeniyle belirli dönemlerde güncellenmeleri gerekebiliyor. Malzeme temini, işçilik ve yüklenici ödemeleri gibi temel maliyet kalemlerinin doğru planlanması büyük önem taşıyor.
MALİYET OPTİMİZASYONU Bu çerçevede, nakit alımlarla maliyetleri kontrol altında tutmak ve finansal sürdürülebilirliği sağlamak öncelikli hedeflerimiz arasında yer alıyor. Ege Yapı olarak bu alanda proaktif bir yaklaşım benimsiyoruz. Özellikle satın alma ve tedarik süreçlerinde maliyetleri optimize etmeye yönelik çalışmalar yürütüyoruz.
ÖLÇEK EKONOMİSİ Bu kapsamda stok maliyetlerinden kaçınmak amacıyla malzeme ihtiyaçlarımızı tam zamanında (JIT) karşılıyor, devam eden projelerde benzer malzemeleri toplu satın alarak ölçek ekonomisinden yararlanıyoruz. Sevkiyatları mümkün olduğunca parçalı planlayarak şantiyelerde depolama ihtiyacını azaltıyor, böylece fire oranlarını düşürüyoruz.
VERİMLİLİK Bunlara ek olarak, ERP sistemleri aracılığıyla tedarik zincirimizi uçtan uca yöneterek hem maliyet kontrolünü hem de operasyonel verimliliği artırıyoruz. Tüm bu uygulamalar sayesinde hammadde girişinden tahsilata kadar geçen süreyi daha etkin yönetmeyi ve projelerimizi daha sağlam bir finansal yapı içinde tamamlamayı hedefliyoruz.
EMRE KABADAYI EGE YAPI SATIN ALMA VE LOJİSTİK DİREKTÖRÜ
“Biz bir gemi inşa şirketiyiz. Bu nedenle yaptığımız işin niteliği gereği klasik anlamda bir hammadde girişimiz olmuyor. İnşa malzemelerini düşünürsek de malzemelerin girişinden, ortalama boyutlarda bir geminin teslimi ve tahsilatına kadar geçen süre 1,5 ila 2 yıl arasında değişiyor.”
DR. UTKU ALANÇ RMK Marine CEO
“Geçmişe göre vadelerde artış var. Üretim süreçleri uzuyor ve üretim farklı coğrafyalarda yapılıyor. Bu nedenle nakliye süreçleri de işin içine daha fazla giriyor. Tüm bunlar sürelerin uzamasına neden oluyor.”
YASEMİN GÜR SOLMAZ
Gürmen Group YKB
DÖNGÜNÜN YENİ MATEMATİĞİ
İLK 90 GÜN Bizim sektörde hammadde girişinden sonra ortalama 30 gün üretimde geçiyor. Müşterilere göre değişmekle birlikte sevkiyat sonrasında ortalama 60 günlük ödeme süresi vardır. Dolayısıyla toplamda en az 90 gün diyebiliriz.
HEDEF SÜREYİ DÜŞÜRMEK Hedef bu sürenin 30 gün olması ama hiçbir müşteri peşin ödemeyi kabul etmiyor. Daha düşük vadeler şimdilik zor görünüyor.
GÜÇLÜLERİN TALEBİ Bazı güçlü müşteriler, kendi ülkelerindeki bankalarla anlaşma yapıyor ve üreticilerine kendileri 60-90 günlük ödeme imkânı sunuyor. Türkiye’ye kıyasla çok daha düşük faiz oranlarıyla alacaklarını kırdırıp ödemelerini erken tahsil edebiliyor.
İSMAİL KISACIK Taha Group Ortağı
