E-ticaretin yeni hesapları

YAZI: M.RAUF ATEŞ

Çeşitli kaynaklara göre, dünya genelinde e-ticaretle uğraşan işletme sayısı 31 ila 37 milyon arasında değişiyor. 2025 yılı itibariyle e-ticaret gelirlerinin 6 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. ECDB verilerine göre bu gelirin yaklaşık yüzde 70’i pazar yerlerinde gerçekleşiyor.

Ancak bu devasa büyüklüğe rağmen, başarıya ulaşma ve hayatta kalma oranları oldukça düşük. Marketing Signal ve Shopify gibi kaynakların verileri, e-ticaret girişimlerinin ilk yılında başarısızlık oranının yüzde 70’e ulaştığını gösteriyor. İngiltere’de yapılan bir başka araştırma ise bu oranı yüzde 80 olarak veriyor.

Türkiye’de de son 10 yılda çok sayıda e-ticaret sitesi kapandı, bazıları ise ciddi gelir kayıpları yaşadı. Böyle bir ortamda e-ticaret sektörü, yeni düzenlemeler, global vergi artışları ve yoğun rekabetle yeniden şekilleniyor.

Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği Başkanı (ETİD) ve pttAVM CEO’su Hakan Çevikoğlu, sektörü, yeni düzenlemelerin etkisini ve pazarın geleceğiyle ilgili analizlerini paylaştı:

YÜZDE 30 YILLIK BÜYÜME

Küresel perakende e-ticaret hacmi 2024 yılında 6 trilyon doları aştı. Tahminler, 2028’e kadar yıllık ortalama büyümenin yüzde 30’un üzerinde seyredeceğini ve toplam hacmin 8 trilyon doları geçeceğini öngörüyor.

Dolayısıyla, rakamların ortaya koyduğu gibi global e-ticaretin büyümesinde bir durgunluk belirtisi görünmüyor. Bu büyümeye, yapay zeka destekli teknoloji, operasyonel çözümler, gümrük uygulamaları ve pazarlama stratejileri öncülük ediyor.

Bununla birlikte, özellikle son dönemde ajandamıza giren ve global e-ticaret iş akışlarını önemli ölçüde etkileyebilecek bir etken olacak: Gümrük vergileri.

TÜRKİYE’DE YENİ TABLO

Ticaret Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’de 2023 yılında 1 trilyon 85 milyar TL olan e-ticaret pazarı, 2024’te yılında yaklaşık yüzde 84 oranında artarak 3.4 trilyon TL düzeyine ulaştı. Bu büyümede yurt içindeki tüketicilerin taleplerinin yanı sıra e-ihracattaki talep artışı da etkili oldu.

Büyümenin 2025’te de devam etmesini ve yıl sonunda 5 trilyon TL’lik büyüklüğe ulaşmasını bekliyoruz. İlk çeyrekte gözlenen canlılık, 2025 hedefinin gerçekleşeceğine dair tahminlerimizi destekliyor. Büyümeyi destekleyecek bir başka faktör ise yine e-ihracat olacak. Yerli platformlar ve satıcılar, dünyanın çok sayıda ülkesine satış yapmaya devam ediyor.

ÖLÇEK EKONOMİSİ ÖNEMLİ

E-ticaret; mevzuat, operasyon, fiyatlandırma ve teknoloji gibi pek çok alanda dönüşüm geçiriyor. Bu dönüşüm maliyet yapısından gelir modellerine kadar girişimlerin finansal yapısını etkiliyor, beraberinde yeni yetkinlikleri gerektiriyor. Bu dönüşüm ekseninde yatırımlarını ve operasyonlarını organize eden girişimlerin başarıyla ilerleyebildiklerini gözlemliyoruz. Elbette, bu sektörde rekabetin temelinde ‘ölçek ekonomisi’ önemli rol oynuyor ve esas kırılma noktasını da bunun oluşturduğunu görüyoruz.

E-ticareti zorlaştıran etkenler arasında maliyet unsuru önemli rol oynuyor. Daha ürün tüketiciye gitmeden çok sayıda maliyet kalemiyle karşı karşıya kalıyor. Bunlar arasında ‘pazarlama, teknoloji yatırımları, operasyon süreci, lojistik ve insan kaynakları’ öne çıkıyor.

Bunun yanı sıra ülkemizde özellikle kredi kartı komisyon maliyetleri, ürün bedelinin artık yüzde 5-6’sı düzeyine ulaştı. Ayrıca, ürün kargo gönderileri, maliyet yapısının hem makro hem de mikro etkilere bağlı olması nedeniyle artık ürün bedelinin yüzde 10-15’i arasında yer tutabiliyor. Bu tablo karşısında rekabetçi olabilmek için hem fiyatlama hem de maliyet yapısını optimum düzeyde yönetmek gerekiyor.

PTTAVM’DE DİKKAT ÇEKEN RAKAMLAR

• 60 binden fazla KOBİ, 60 milyona yakın ürününü her ay 25 milyondan fazla ziyaretçiye sunuyor. Bunun yanı sıra Türk ürünlerinin 100’den fazla ülkeye ihracatı gerçekleştiriliyor.
• Ana hedef, KOBİ, marka ve satıcıların yurt içi hem ve yurt dışı pazaryeri platformlarında satış yapabilmelerini sağlamak. Bu işletmelere yurt içi ve yurt dışı için uçtan uca destek sunuluyor. Yurt dışında hizmet verilen ülke sayısı 100’e ulaştı.
• Başta insan kaynağı olmak üzere, yapay zeka destekli teknolojiler ve gelişmiş robotik sitemler içeren lojistik yatırımları sürdürülüyor.
• pttAVM için halka arz süreçleri başlatıldı. Hedef, Türkiye’nin ilk halka açık e-ticaret platformu olmak.

RAKAMLAR NE GÖSTERİYOR?

• 200 BİN
  En çok işletme bulunan il 220 bin ile İstanbul. Ardından Ankara (50 bin), İzmir (42 bin) ve Antalya (20 bin) geliyor.
• 600 BİN
  Ticaret Bakanlığı’na göre, Türkiye’de 600 bini aşkın işletme, pazaryeri platformlarının yanı sıra kendi siteleri üzerinden e-ticaret faaliyetleri gerçekleştiriyor.
• 18 MİLYON
  Türkiye’de günlük kargo çıkış sayısı 18 milyona ulaştı. Kargoların yüzde 55.3’ü İstanbul, yüzde 7.7’si ise Kocaeli çıkışlı.

E-İHRACATTA ÖNE ÇIKAN 5 GELİŞME

1. Yurt içinde E-Ticaret Kanunu başta olmak üzere stopaj, lisanslama, ürün güvenliği, KVKK gibi alanlarda yeni düzenlemeler geliyor.
2. Sınır ötesi e-ticaretin, toplam e-ticaret içindeki payının yüzde 25’i aşması ile birlikte, Türkiye dahil pek çok ülke ikili veya çoklu düzenlemelere gidiyor.
3. Maliyetler, gümrük tarifeleri ve destekler nedeniyle e-ihracatta, üründen lojistiğe kadar fiyatlama modelleri değişiyor.
4. Ortaya çıkan yapı nedeniyle çok sayıda global platform ve pazaryeri, marka ile satıcı operasyon modellerini dönüştürüyor.
5. Yapay zekanın sunduğu verimlilik, hız ve hedefleme olanaklarıyla neredeyse her alanında büyük bir değişim yaşanacak.