Talat Yeşiloğlu
YAZI: TALAT YEŞİLOĞLU
Türkiye’de cüzdanlarımızda taşıdığımız kart sayısı 472 milyona ulaştı. Bankalararası Kart Merkezi’nin (BKM) Nisan 2026 verilerine göre, bu rakamın 216 milyonu banka kartlarından oluşuyor. Her türlü alışveriş için cüzdanlarımızda taşıdığımız kredi kartlarının sayısı ise 147,6 milyon seviyesinde. Bu kartlarla yapılan harcama tutarı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 44’lük yükselişle 2,6 trilyon TL’ye ulaştı. Kredi kartları dünyasının en büyük oyuncularından Garanti BBVA Ödeme Sistemleri Genel Müdürü Kerem Orbay, kredi kartı sahibi kişi sayısının 41 milyon olduğunu söylüyor. Orbay’ın hesabına göre her bir müşteri ortalama 3 kredi kartı kullanıyor.
Nakitsiz topluma doğru gidildiğini söyleyen Kerem Orbay, teknolojiye dayalı çözümlerle birlikte ödeme sistemlerindeki dönüşümü, potansiyel büyüme alanlarını ve tüketicilerin kart kullanımındaki değişimi anlattı:
KREDİ KARTLARI DÜNYASI
Bankaların verdiği kredi kartı sayısı 100 milyonun üzerine çıktı. Ancak cebinde bir ve birden fazla kredi kartı bulunan kişi sayısı ise 41 milyon düzeyinde. Dolayısıyla nüfusun yaklaşık yarısının kredi kartı sahibi olduğunu ve bir kişide ortalama 3 kart bulunduğunu söyleyebiliriz. Bir diğer önemli veri de çok kart sahibi müşterilerin ortalama 3 bankayla çalışmayı tercih etmesidir.
Biz mayıs ayını yaklaşık 400 milyar liralık bir iş hacmiyle kapatıyoruz. Bu rakamı sektöre uyarladığımızda, kredi kartı hacminin mayıs ayında yaklaşık 2,3 trilyon liraya ulaştığını hesaplayabiliriz. Enflasyondaki artışı da dikkate aldığımızda yıllık 30 trilyon liralık bir hacimden söz etmek mümkün.
HANELERDE NELER OLUYOR?
2020’li yılların başında hane halkı harcamalarında kredi kartının payı yüzde 41 düzeyindeydi. Bugün ise bu oran yüzde 71-72 düzeyine ulaştı.
Hane halkının neredeyse tamamen kartlı ödemeye geçtiğini söyleyebiliriz. Bu hızlı artışın birkaç önemli nedeni var. Öncelikle Türkiye’de ödemeler sistemi çok gelişti. Neredeyse POS cihazı olmayan işyeri kalmadı. Geleneksel esnaf dahil herkes kredi kartı kabul eder hale geldi. Sadece temassız kartlar değil, cep telefonuyla ödeme de hızla yaygınlaşıyor.
İkinci olarak, kart taşıma oranı hızla artıyor. Tüketici artık nakit taşımak yerine kart kullanmayı tercih ediyor.
Kartla yapılan yüzde 71-72’lik oranın dışındaki ödemelerde ilk sırada kiralar geliyor.
Bu oranın yüzde 15 civarında olduğunu tahmin ediyoruz. Kira ödemeleri henüz tam olarak kartlı ödeme sistemine dahil edilmiş değil. Eğer burada bir çözüm geliştirilirse, kartlı ödeme oranının yüzde 85-90’a ulaşması mümkün görünüyor.
Mevcut yüzde 71’lik oran ise belirli bir doygunluk seviyesine ulaştı ve yılda yalnızca 1-2 puan artabiliyor.
HARCAMA KALEMLERİ
Kart harcamalarında en yüksek pay market ve gıda harcamalarına ait. İkinci sırada giyim yer alıyor. Temel ihtiyaç kategorisindeki bu iki kalem toplam harcamaların yüzde 30-35’ini oluşturuyor. Sektör genelinde gıda ve giyim harcamalarının payında belirgin bir değişim görülmüyor; ne ani azalma, ne de yükselme görmüyoruz.
Bununla birlikte e-ticaretin yükselişi devam ediyor ve toplam harcamalardaki payı yüzde 32 seviyesine ulaştı. Pandemi öncesinde yüzde 20’nin altında olan bu orandaki büyüme, hafifçe doygunluğa ulaşmış durumda.
Ancak yapay zeka çözümlerinin gelişmesiyle birlikte ‘agentic payment’ kavramı gündeme geliyor. Bunun yaygınlaşması e-ticarete yeni bir ivme kazandırabilir ve mevcut dinamikleri önemli ölçüde değiştirebilir.
Buradaki en temel değişimlerden biri de “temassız ödemelerin” payının, adetsel olarak yüzde 80’e ulaşmasıdır. Temassız ödeme 10 yıldır hayatımızda olsa da pandemi sonrasında kullanım oranlarında ciddi bir artış yaşandı.
KİŞİSEL KULLANIMDA DEĞİŞİM
Kredi kartlarında kişi başına harcama rakamları reel olarak artıyor. Enflasyon oranı yüzde 32 seviyelerindeyken kredi kartı harcamalarındaki yıllık artış ise yüzde 48-50 civarında seyrediyor. Aradaki 16-17 puanlık fark, hane halkının kredi kartını daha çok kullanmasından kaynaklanıyor.
Ancak şunu da belirtmek lazım: Doğal olarak bazı müşterilerin sepet bazlı harcamaları düşerken, bazılarınınki yükselebiliyor. Örneğin, limiti yüksek olan kredi kartlarında sepet bazlı harcamaların daha hızlı yükseldiğini görebiliyoruz. Bunun en önemli nedeni, tüketicinin artık çok fazla nakit taşımak istememesi. Günümüzde valelerde bile kartla ödeme yapmak mümkün.
Orta gelir grubu olarak tanımlanan segmentte de reel büyüme görüyoruz. Ancak yüksek gelir grubundaki büyüme oranının daha yüksek olduğunu söyleyebiliriz.
“Üst segment kart sayısı ve yurt dışı harcama payı en yüksek, lider banka olarak şunu söyleyebilirim: Yurt dışı harcamalarının payında dikkat çekici bir büyüme görmüyoruz.”
TASARRUF YERİNE TÜKETİM
Toplumun geneline yaymadan şu gelişmeye dikkat çekmek isterim. Yeni işe atılmış genç beyaz yakalılar veya gelir seviyesi artan mavi yakalı çalışanlar arasında, mevcut fiyatlar ve yüksek kredi faizleri nedeniyle konut ve otomobil sahibi olmakta zorluk çeken bir kitle oluşmuş durumda.
5 yıl önce bu grup gelirinin bir kısmıyla konut veya otomobil satın alabiliyor, kalan kısmını ise tüketime ayırabiliyordu. Ancak bugün bunu yapamadığı için elindeki kaynakla ya tasarrufa yöneliyor ya da tüketime harcanıyor. Tasarruf eğilimi bulunsa da önemli bir bölümü tüketime yöneliyor. Sayıları artan bu gruptakiler hem daha çok seyahat ediyor hem de kılık kıyafetine daha çok dikkat ediyor. Örneğin, daha kaliteli parfüm kullanıyor. Deneyim odaklı ve yaşamı da seven böyle bir grup geçmişte de vardı. Ama mevcut ekonomik koşullardan ötürü bu grup büyüdü ve daha görünür hale geldi. “Yaşayalım, eğlenelim”, “Biz daha genciz, ev, araba almak yerine daha çok seyahat edelim, gezelim” yaklaşımı giderek yaygınlaşıyor. Harcama kalıplarına ve eğilimlerine baktığımızda, orta yaş grubunda ise belirgin bir değişim görmüyoruz. Bununla birlikte belirli bir yaşa gelip, “Artık ben ikinci baharımı yaşayayım” diyen bir müşteri kitlesi de var. Harcama eğilimleri yaşa göre tek tip değil; bazı gruplar sosyal harcamaları azaltırken bazıları restoran, eğlence ve sosyal yaşam harcamalarını artırıyor.
TAKSİT DÜNYADA YAYGINLAŞIYOR
Bazı ülkelerde banka kartı, bazılarında kredi kartı kullanımı daha yaygın. Uzun süre kredi kartına taksit uygulaması birçok ülkede yoktu. Ancak son dönemde “şimdi satın al, sonra öde” modelleri yaygınlaşıyor. Örneğin, İngiltere’de bu sistem hızla büyüyor. Amerika’da taksitli alışveriş artıyor. İspanya’da da benzer bir gelişim yaşanıyor. Türkiye, refahını artırma isteği güçlü olan bir ülke. Biriktirip almak yerine taksitle alma alışkanlığı yaygındır. Eskiden bu alışverişler senetle yapılıyordu ve riski de reel sektör üstleniyordu. Kredi kartlarındaki gelişimle birlikte riski bankalar üstlenmeye başladı. Bence sistem doğru kurgulanmış oldu. Dolayısıyla burada kredi kartı adeta bir dijital senede dönüştü. Avrupa’da da tüketici finansmanı ve leasing işlemlerinin kredi kartı üzerinden yapılması fikri giderek daha fazla kabul görüyor. “Şimdi al, sonra öde” modeliyle yola çıkan fintek şirketleri ve fintek bankaları oluşmaya başladı.
KARTTAN ÇIKAN MESAJLAR
01- 3 Kart
Kredi kartı sayısı 100 milyonun üzerine çıktı. 1 veya 1’den fazla kredi kartı olan kişi sayısı ise 41 milyon düzeyinde. Nüfusun yaklaşık yüzde 50’si kredi kartı sahibi ve bir kişide ortalama 3 kart var.
02- %41
2020’lerin başında hane halkının harcamalarında kredi kartının payı yüzde 41 düzeyindeydi, bugün ise yüzde 71-72 seviyesine ulaştı. Bu oran artık belirli bir doygunluğa geldiği için yılda yalnızca 1-2 puan artabiliyor.
03- %35
Kart harcamalarında en yüksek pay market ve gıda harcamalarında, ardından giyim geliyor. Temel ihtiyaç olan bu iki kalemin payı %30-35’e ulaşıyor. Sektör geneline bakıldığında gıda ve giyim payını koruyor.
04- %16
Kartta kişi başı harcama rakamları reel olarak artıyor. Enflasyon oranı yüzde 32’lerde, kredi kartı harcamalarındaki yıllık artış ise yüzde 48-50 civarında seyrediyor. Aradaki 16-17 puanlık fark, kredi kartının çok kullanılmasından kaynaklanıyor.
5 YIL SONRA ÖDEME SİSTEMLERİ
TELEFONLA ÖDEMEDEKİ YÜKSELİŞ
2023’te kredi kartında temassız ödemelerin yüzde 2’si telefon uygulamaları üzerinden yapılıyordu. Mayıs 2026 itibarıyla yüzde 14’e ulaştı. Yılı yüzde 18-20 bandında tamamlarız.
AKILLI CİHAZLAR
5 yıl sonrası için net oran vermek zor ancak plastik kartların kullanımının ciddi şekilde azalacağı öngörülüyor. Saat, gözlük gibi akıllı cihazlarla yapılan ödemelerin payı yüzde 50’nin üzerine çıkabilir.
TELEFON POS’A DÖNÜŞÜYOR
Şu anda cep telefonu üzerinde çalışan POS cihazımız var. İki telefonun birbirine temas etmesiyle ödeme yapılıyor. Bu sistem hızla yaygınlaşıyor.
KART SAYISI AZALACAK
Yakın gelecekte bireyler cüzdanlarında 3-4 kart taşımak istemeyecektir. Zaten akıllı cihazla ödeme yaptığınızda, ödeme için en uygun kart otomatik olarak seçilecektir.
YENİ MÜŞTERİ GRUBU
BONUS COOL AÇILIMI:
Uzun yıllar 18 yaş üstü müşterilere kredi kartı vererek bankacılık yaptık. Ardından 16-18 yaş grubu için bir açılım yapıldı. Yakın zamanda velilerin ve ailelerin kaygılarını dikkate alarak 12 ile 16 yaş grubu için bir yeni bir girişim başlattık. Çocuğun adını taşıyan kartın günlük harcama limitleri, kullanabileceği alanlar belirlenebiliyor. Gereken düzenlemeyi yaptık ve ‘Bonus Cool’ adlı bir ürün çıkardık.
YENİ SEGMENT OLACAK
Yeni kartımız 12-16 yaş grubu için önemli bir açılım olacak. Onlar da kartlı ödemeyi istiyorlar. Bu alan yeni bankacılık müşterilerinin kazanıldığı bir yer olacak. Bu yaş grubunun önümüzdeki dönemin önemli müşteri segmentine dönüşeceği görüşündeyim.
NAKİT KULLANIMI AZALIYOR
Eskiden kredi kartlarında limitin tamamı nakit avans olarak kullanılabiliyordu. Örneğin 100 bin TL limitin tamamı çekilebiliyordu. Ancak bugün büyük bankalarda bu kullanım 20-25 bin TL ile sınırlandırılmış durumda. Bu nedenle kredi kartından nakit çekim artık bir finansman aracı olmaktan çok, acil nakit ihtiyacını karşılayan bir yöntem haline gelmiş durumda. Pandemi öncesinde kredi kartı nakit çekim hacimleri bugüne göre daha yüksekti. Ancak bankalar kredi kartı limitlerini artırırken nakit avans limitlerini aynı ölçüde artırmadı ve kontrollü bir yaklaşım benimsedi. Bu nedenle nakit avans kullanımı geçmişe göre reel olarak geriledi. Bugün ortalama kullanım 7-8 bin TL seviyesinde bulunuyor; geçmişte bu rakam 10-11 bin TL düzeyindeydi.
